Mapa

Ciśniańsko-Wetliński Park Krajobrazowy o powierzchni 51 013, 75 ha, chroni walory przyrodnicze i krajobrazowe Bieszczadów Zachodnich. Stanowi otulinę Bieszczadzkiego Parku Narodowego od strony zachodniej i jest częścią Międzynarodowego Rezerwatu Biosfery "Karpaty Wschodnie". Krajobraz parku tworzą malownicze grzbiety górskie, z których 9 przekracza 1000 m. n.p.m. - są one w większości doskonałymi punktami widokowymi. Teren parku to wartości przyrodnicze charakteryzujące się wysoką - sięgającą 83% lesistością. Duże kompleksy leśne stanowią doskonałe siedlisko bytowania zwierząt. Osobliwością parku są progi skalne i przełomy a także ostańcowe skałki. Najbardziej cenne przyrodniczo miejsca do których w większości dotrzeć można szlakami turystycznymi objęto ochroną rezerwatową. Rezerwat ścisły "Zwiezło" i rezerwaty: "Cisy na Górze Jawor", "Woronikówka", "Gołoborze", "Sine Wiry", "Olszyna łęgowa w Kalnicy" "Przełom Osławy pod Duszatynem". Walory przyrodnicze zabytki kultury i historii parku można także podziwiać z okien Bieszczadzkiej Kolejki Wąskotorowej.

Gołoborzefot. Bartłomiej Kielski-Bardanaszwili

Gołoborzefot. Bartłomiej Kielski-Bardanaszwili

Rezerwat został powołany Zarządzeniem Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z dnia 20 listopada 1969r. Celem utworzenia rezerwatu jest zachowanie ze względów naukowych, dydaktycznych i krajobrazowych naturalnego rumowiska skalnego piaskowca, stopniowo opanowywanego przez las. Jak wynika ze sformułowań zawartych w wymienionym zarządzeniu, jest to rezerwat o częściowej formie ochrony.
Według klasyfikacji (E. Symonides, Z. Denisiuk 1995) rezerwat zalicza się do typu rezerwatów geologicznych i glebowych, podtypu utworów tektonicznych i erozyjnych oraz typu obiektu rezerwatowego skalnego, podtypu skał innych. Przedmiotem ochrony jest rumowisko skalne, charakteryzujące się różnym stopniem zaawansowania sukcesji leśnej.
Rezerwat "Gołoborze" położony jest na terenie wsi Huczwice w gminie Baligród, pow. leski w południowo-wschodniej części woj. podkarpackiego. Grunty wchodzące w skład rezerwatu stanowią własność Skarbu Państwa i zarządzane są przez Nadleśnictwo Baligród, podległe Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Krośnie.

Zarys geologii
Rezerwat położony jest w południowej części jednostki śląskiej w tzw. strefie przeddukielskiej, której maksymalna szerokość wynosi 6 km (Ślączka 1963). Zbudowana jest ona z kilku fałdów, silnie tektonicznie zaburzonych, stojących stromo, a nawet wstecznie obalonych, w jądrach których ukazują się eoceńskie warstwy hieroglifowe. Północne obrzeże tej strefy na południe od Baligrodu tworzone jest przez silnie wypiętrzoną łuskę Bystrego, w budowie której biorą udział zarówno warstwy górno, jak i dolnokredowe.
Najstarszymi warstwami reprezentującymi wiekowo walanżyn i hoteryw (dolna kreda) są czarne łupki i średnioławicowe, również czarne piaskowce reprezentujące warstwy cieszyńskie górne. Barren w łusce Bystrego obejmuje najwyższą część warstw cieszyńskich górnych oraz gruboławicowe, szaroniebieskie piaskowce grodziskie. Apt składa się tutaj z najwyższej części piaskowców grodziskich oraz niższej części dolnych warstw Igockich wykształconych w postaci gruboławicowych, ciemnych piaskowców z wkładkami czarnych łupków. Osady albu reprezentujące już środkową kredę stanowią w części niższej ciemne, gruboławicowe piaskowce krzemiankowe, przekładane czarnymi łupkami, a w części wyższej zielone i szare cienkoławicowe, silnie skrzemionkowane piaskowce również z wkładkami czarnych łupków (warstwy Igockie górne). Niższa część cenomanu jest w łusce Bystrego zredukowana tektonicznie, wyższej odpowiada część czerwonych łupków godulskich. Osady górnej kredy w łusce Bystrego wykazują odmienny od pozostałych rejonów rozwój. Wyróżnić w nich można gruboławicowe zlepieńcowate piaskowce, kończące się zielonymi i pstrymi łupkami (warstwy istebniańskie dolne) oraz leżące wyżej jasne skrzemionkowane gruboławicowe piaskowce przykryte kompleksem ciemnych ilastych łupków (warstwy gómoistebniańskie reprezentujące już częściowo paleocen). W wyższej części paleocenu na omawianym obszarze osadzają się górne łupki istebniańskie. W utworach eocenu występują natomiast grube ławice jasnych piaskowców z wkładkami pstrych łupków tworzące tzw. piaskowce ciężkowickie. Powyżej nich występują warstwy hieroglifowe. Cechują się one obecnością w ławicach piaskowców szczególnie licznych śladów działalności żywych organizmów oraz prądów (Żytko 1973). W strefie przeddukielskiej wśród warstw hieroglifowych pojawiają się przeławicenia piaskowców gruboławicowych, gruboziarnistych tworząc kompleks piaskowców z Mszanki. Utworami reprezentującymi górny eocen i dolny oligocen są warstwy menilitowe. Rozpoczynają się cienkim kompleksem tzw. podrogowcowych łupków menilitowych wykształconych jako czarne i ciemnobrunatne łupki ilaste z występującymi lokalnie soczewkami gruboławicowych piaskowców i zlepieńców. W poziomie tym spotkać można cienkie wkładki tufitów. Ponad łupkami rozwinęły jest poziom brunatnych rogowców, przewarstwionych brunatnymi, wietrzejącymi białawo skrzemionkowanymi marglami i łupkami. Powyżej rogowców występuje gruby kompleks łupków ilastych, często z charakterystyczną liściastą oddzielnością. Wśród łupków spotyka się przewarstwienia piaskowców.

Walory przyrodnicze
Rezerwat "Gołoborze" łączy w sobie cenne wartości zarówno przyrody nieożywionej jak i ożywionej.
Pola rumowisk skalnych są charakterystyczną cechą Bieszczadów zasadniczo na wysokości powyżej 1100 m n.p.m. Na niższych częściach grzbietów są również spotykane, ale w postaci niewielkich płatów porośniętych przez las. W tym kontekście Gołoborze w okolicach Rabego koło Baligrodu jest unikatową formą, ze względu na zaleganie w klimatycznym piętrze umiarkowanie chłodnym (Hess 1965, Michna, Paczos 1970) w przedziale od wysokości około 540m do ponad 610m n.p.m. Zaobserwować można na nim kolejne stadia naturalnej sukcesji roślinnej od skał porośniętych przez porosty po klimaksowe zbiorowiska leśne. Ciekawostką mineralogiczną piaskowców budujących Gołoborze jest obecność wzdłuż ich spękań czerwonych kryształów realgaru i żółtych nalotów aurypigmentu (Ostrowicki 1958, Ślączka 1973). Samo rumowisko skalne zajmuje stosunkowo niewielką część, bo ok. 27% powierzchni całego rezerwatu. Resztę pokrywają zróżnicowane zbiorowiska leśne. Wyróżnić wśród nich można olszynkę karpacką zajmującą terasę Rabskiego Potoku u podnóża szczytu, zespół żyznej buczyny karpackiej w wariancie typowym oraz rzadko występujący w Bieszczadach, dominujący w rezerwacie zespół dolnoreglowego boru jodłowo - świerkowego.
Bogata i zróżnicowana jest flora rezerwatu. Na jego obszarze stwierdzono 18 taksonów objętych ochroną gatunkową (10 - ścisłą i 8 - częściową). Najbardziej interesującymi są: tojad mołdawski, parzydło leśne, omieg górski, ciemiężyca zielona, widłak wroniec, widłak jałowcowaty, i widłak goździsty. Spośród 200 stwierdzonych tu gatunków roślin odnaleziono 40 taksonów górskich - 25 z nich to gatunki reglowe, 12 zalicza się do ogólnogórskich, zaś 3 do subalpejskich. W grupie występujących tu gatunków wyodrębnić można zarówno charakterystyczne dla żyznych lasów, jak i związane z ubogimi, borowymi siedliskami. Ciekawą grupę gatunków stanowią porosty i mszaki, licznie porastające bloki i zagłębienia skalne.
Osobliwością hydrologiczną jest unikalne źródło wody mineralnej zawierającej siarczki arsenu (Poprawa 1977), zlokalizowane tuż przy północno - zachodniej granicy rezerwatu.
Warte uwagi są także walory krajobrazowe tego wzgórza o kształcie charakterystycznej, trójgraniastej piramidy (najlepiej widocznej od strony południowej), wkomponowanej w otaczające wzniesienia.
Faunę rezerwatu ze względu na jego małą powierzchnię należy odnieść do rozposcierających się dookoła rozległych kompleksów leśnych. Są one ostoją największego naszego drapieżnika - niedźwiedzia brunatnego. Spotykany jest tu wilk, wytrawny łowca, dzięki doskonałej organizacji i dyscyplinie wewnątrz watahy, a przy tym niezastąpiony selekcjoner ssaków kopytnych. Tereny niedostępne zamieszkuje, prowadzący skryty tryb życia, największy kot europejski - ryś. Z tych okolic podawany jest również żbik, gatunek skrajnie rzadki, osiedlający się w młodszych drzewostanach i strefach ekotonowych. Z wodami potoków związana jest wydra. Stosunkowo licznie występują: borsuk, kuna leśna i lis. Swoją ostoję w okolicznych lasach znalazły również duże ssaki z rzędu parzystokopytnych. Obecny jest tu żubr - największy europejski przedstawiciel tego rzędu. Masowo natomiast występuje jeleń europejski, sarna, mniej licznie dzik.Większą liczebnością populacji cechują się ssaki z rzędów: gryzoni (myszowate, wiewiórkowate, nornicowate, popielicowate), owadożemych (ryjówki, jeże) zajęczaków oraz niektórzy przedstawiciele z łasicowatych i nietoperzy.
Z bogatego świata ptaków warto odnotować występowanie w tych okolicach bardzo rzadkich gatunków: orła przedniego, orlika krzykliwego, puchacza, puszczyka uralskiego, dzięcioła białogrzbietego i trójpalczastego. Najliczniejszym przedstawicielem ptaków drapieżnych jest bez wątpienia myszołów zwyczajny. Spotkać też można jastrzębia, krogulca, trzmielojada. Typowo puszczańskim gatunkiem jest bocian czarny, występujący w pobliżu większych cieków wodnych, oraz kruk. Warto też wspomnieć o dość częstym jarząbku, dzięciołach oraz sporej grupie ptaków śpiewających.
Herpetofaunę (świat gadów) reprezentują: jaszczurka zwinka i żyworodna, padalec zwyczajny, żmija zygzakowata oraz salamandra plamista i kumak górski.
W wodach większych potoków, oprócz licznych bezkręgowców, najczęściej występuje strzebla potokowa i pstrąg potokowy.
Uwzględniając całokształt warunków naturalnych omawianego rezerwatu, można go zakwalifikować do grona bardzo cennych przyrodniczo, a przy tym unikalnych pod względem reprezentowanego przedmiotu ochrony w polskich Bieszczadach.