Park Krajobrazowy Doliny Sanu

Mapa Park Krajobrazowy Doliny Sanu o powierzchni 28 718 ha, chroni malowniczą dolinę Sanu od źródeł po Jezioro Solińskie. Stanowi od północnego-wschodu naturalną otulinę dla Bieszczadzkiego Parku Narodowego. Bogactwo przyrodnicze parku wynika z dużej lesistości ok. 80 %. W parku dominuje piętro regla dolnego z uwagi na to, iż większość terenu leży powyżej 500 m. n.p.m.   Park Krajobrazowy Doliny Sanu wraz z Bieszczadzkim Parkiem Narodowym i Ciśniańsko-Wetlińskim Parkiem Krajobrazowym (po stronie polskiej) oraz Użańskim Parkiem Narodowym (po stronie ukraińskiej) Narodowym Parkiem Połoniny (po stronie słowackiej) tworzy Międzynarodowy Rezerwat Biosfery "Karpaty Wschodnie" - powołany przez UNESCO MAB w 1993 r. W parku oprócz szlaków turystycznych znajdziemy też ścieżki przyrodnicze, które pozwolą nam przybliżyć zabytki kultury i ciekawą historię tych terenów.

• Przyroda Parku Krajobrazowego Doliny Sanu
• Cenne zabytki Parku Krajobrazowgo Doliny Sanu
• Rezerwat przyrody Zakole
• Rezerwat przyrody "Hulskie im. Stefana Myczkowskiego"
• Rezerwat przyrody "Krywe"
• Rezerwat Przyrody Śnieżyca wiosenna w Dwerniczku
• Ścieżka przyrodnicza - W krainie myszołowa
• Ścieżka przyrodniczo-historyczna Dwernik - Otryt - Chmiel
• Niebieski szlak turystyczny
• Agroturystyka i Turystyka wiejska

Rezerwat przyrody Zakole o powierzchni 5,03 ha - rzadkie zespoły pierwotnej roślinności torfowiskowej.

Zarządzenie Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z dnia 10 grudnia 1970r. uznało za rezerwat przyrody pod nazwą "Zakole" obszar o powierzchni 5,03 ha.

Celem utworzenia rezerwatu "Zakole" jest "zachowanie ze względów naukowych i dydaktycznych zespołów pierwotnej roślinności torfowiskowej (MP nr 3 z 1971r, poz. 20).

Głównym przedmiotem ochrony jest prawidłowo wykształcone torfowisko wysokie, dotychczas najmniej narażone na antropopresję i degradację w porównaniu z innymi rezerwatami torfowiskowymi w Bieszczadach. Rezerwat "Zakole" leży w najbardziej wysuniętej na wschód części województwa podkarpackiego - powiecie bieszczadzkim. Administracyjnie teren obiektu położony jest w gminie Lutowiska, na obszarze obrębu ewidencyjnego Żurawin. Obejmuje grunt stanowiący własność Skarbu Państwa znajdujący się w zarządzie Nadleśnictwa Stuposiany, Leśnictwo Czereszenka obręb Stuposiany.

Złoże torfowe "Zakole" jest utworem holoceńskim. W okresie wcześniejszym lokalne zagłębienie zostało wypełnione materiałem naniesionym przez rzekę San. Podłoże geologiczne i odpowiednia ruchliwość wód stworzyły tutaj warunki w pierwszej kolejności do tworzenia się torfowiska niskiego. Najprawdopodobniej pierwsze fazy rozwojowe torfowiska były związane z wodami Sanu, którego poziom znajdował się znaczne wyżej w porównaniu z poziomem, jaki wykazuje on dzisiaj. Za faktem tym przemawia położenie torfowiska w pobliżu koryta Sanu, charakter roślin budujących spągowe warstwy torfu (olsza czarna, turzyce, trzcina) oraz utrzymanie się jeszcze obecnie kompleksu torfowiska niskiego przylegającego od południowego-zachodu do rezerwatu. Z analizy materiału stratygraficznego wynika, że w pierwszej fazie tworzenia się torfowiska obok świerka, masowo występowała olsza czarna, która z biegiem czasu w Bieszczadach Zachodnich wyginęła (K. Lipka i in. 1978).

Występujące w zachodniej części złoża warstwy torfu sosnowego mogą świadczyć o tym, że wyparta z innych stanowisk sosna, tutaj jako roślina reliktowa znalazła dogodne warunki bytowania. W wyniku sukcesji oraz zaniku wpływu wód zalewowych i podsiąkowych torfowisko zmieniło swój charakter przechodząc w fazę torfowiska przejściowego. Nastąpiła zmiana gospodarki wodnej torfowiska z reofilnej na ombrofilną. W następnym etapie, w zespole torfotwórczym przeważyły elementy wysokotorfowiskowe tworząc torf typu wysokiego. Gwałtowny rozwój torfowców, któremu musiało towarzyszyć wybitne zwilgocenie klimatu, zahamował i przerwał rozwój lasu. Roślinami budującymi przez cały czas torf wysoki były głównie torfowce, wełnianka oraz krzewinki z rodziny wrzosowatych. Występująca obecnie w dużych ilościach na torfowisku bażyna czarna wkroczyła na torfowisko w ostatniej fazie tworzenia się torfu wysokiego. Obraz jaki obserwujemy obecnie na omawianym torfowisku jest typowy dla końcowego etapu rozwoju torfowiska wysokiego, gdzie trwa jeszcze nieznaczny przyrost masy torfowej, lecz równocześnie zaznacza się wkraczanie lasu.

Zarządzenie powołujące rezerwat określa, iż "celem ochrony jest zachowanie ze względów naukowych i dydaktycznych zespołów pierwotnej roślinności torfowiskowej". Tak sformułowany przedmiot ochrony pozwala zaliczyć omawiany obiekt do typu rezerwatów biocenotycznych i fizjocenotycznych podtypu biocenoz naturalnych i półnaturalnych, a uwzględniając główny typ chronionego środowiska do typu torfowisk podtypu torfowisk wysokich. Wymienione zaszeregowanie rezerwatu odpowiada klasyfikacji opracowanej przez E. Symonides i Z. Denisiuka (1997). Wskazuje ponadto, że głównym przedmiotem ochrony w rezerwacie są dobrze zachowane zbiorowiska torfowiskowe.

Na stan zachowania przedmiotu ochrony wywarła wpływ działalność gospodarcza w lasach otaczających torfowisko. Związki torfowisk z otoczeniem są ścisłe, a w przypadku rezerwatu "Zakole" otoczenie w zasadniczy sposób wpływa na rozwój torfowiska i decyduje o jego losie.

Rezerwat zachował cenne walory przyrodnicze i krajobrazowe. Znajdują tu ostoję liczne gatunki zwierząt; szczególnie interesująca jest flora, z kilkunastoma objętymi ochroną gatunkami.